Sekretarz stanu USA Marco Rubio o próbach zaangażowania Chin do wywierania presji na Iran w celu stabilizacji Zatoki Perskiej
Rubio poinformował, że USA próbują przekonać Chiny do odegrania bardziej aktywnej roli w rozwiązaniu konfliktu, zauważając, że chińskie statki utknęły w Zatoce Perskiej, a pomoc Iranu zaszkodzi relacjom ChRL z Waszyngtonem.
Rynek przywykł myśleć w kategoriach „USA przeciw Iranowi”, ale to, co rozgrywa się teraz, to o wiele bardziej złożona konstrukcja. Oświadczenie Marco Rubio z 14 maja o próbach zaangażowania Chin do wywierania presji na Teheran nie jest rutynową retoryką dyplomatyczną. To publiczne przyznanie się do tektonicznego przesunięcia: Waszyngton, który przez dekady budował architekturę bezpieczeństwa Zatoki Perskiej wokół własnej dominacji militarnej, teraz jest zmuszony prosić Pekin o bycie gwarantem tego właśnie bezpieczeństwa.
Istota: co naprawdę się dzieje
Formalnie Rubio przedstawił trzy argumenty, dlaczego rozwiązanie konfliktu leży w interesie Chin: chińskie statki utknęły w Zatoce Perskiej, Azja jest krytycznie uzależniona od dostaw energii przez Ormuz, a globalna recesja uderzy w chiński eksport. W rzeczywistości chodzi o przekazanie kluczy do strategicznego aktywa. USA nie są w stanie samodzielnie zmusić Iranu do otwarcia cieśniny – eskalacja militarna tylko skonsoliduje reżim irański, a pełnoskalowa wojna jest toksyczna dla Trumpa przed wyborami śródokresowymi. Chiny pozostają jedynym krajem, którego Teheran przynajmniej formalnie słucha.
Szczyt Trumpa i Xi Jinpinga w Pekinie 15-16 maja potwierdził ten układ. Wspólne oświadczenie, że Iran nie powinien zdobyć broni jądrowej, a Cieśnina Ormuz musi zostać otwarta, to rama dyplomatyczna, w której Pekin otrzymuje mandat do mediacji. Ale prawdziwa gra toczy się na innym poziomie: Chiny wykorzystują kryzys, aby wynegocjować z Waszyngtonem złagodzenie sankcji wobec swoich firm naftowych kupujących irańską ropę. Trump już oświadczył, że rozważa taką możliwość.
Chronologia i kontekst
Łańcuch wydarzeń ułożył się błyskawicznie. 28 lutego USA i Izrael przeprowadzają ataki na irańskie obiekty. Cieśnina Ormuz jest faktycznie zablokowana. Do 12 maja pojawiły się dane, że chińskie tankowce – Yuan Hua Hu i inne statki powiązane z COSCO Shipping – przepływają przez cieśninę irańskim „bezpiecznym korytarzem”, podczas gdy dla wszystkich innych przejście jest zamknięte. To selektywne zezwolenie stało się sygnałem: Teheran jest gotów różnicować dostęp do cieśniny w zależności od lojalności politycznej.
13-14 maja Rubio składa oświadczenia o konieczności zaangażowania Chin, a 15-16 maja Trump i Xi uzgadniają zasady rozwiązania. Jednak strona chińska celowo dystansuje się od sformułowania „Iran nie powinien posiadać broni jądrowej” – MSZ ChRL ograniczył się do krytyki wojny, nazywając ją konfliktem, „który nie powinien był się rozpocząć”. Równolegle irańskie MSZ w osobie Abbasa Araghchiego oświadczyło gotowość przyjęcia chińskiego pośrednictwa, ale podkreśliło „zero zaufania” do Waszyngtonu.
Kto wygrywa, a kto przegrywa
Chiny wygrywają na wszystkich frontach. Po pierwsze, Pekin zyskuje status niezastąpionego mediatora, wzmacniając swoją pozycję w regionie. Po drugie, złagodzenie sankcji wobec chińskich firm naftowych to bezpośredni zysk finansowy: według danych Kpler, wolumen irańskiej ropy w pływających magazynach spadł z 85 mln baryłek w lutym do 51 mln w maju, co wskazuje na kontynuację dostaw do Chin pomimo amerykańskiej blokady. Po trzecie, chińskie statki faktycznie uzyskują ekskluzywny dostęp do Ormuzu – przewaga konkurencyjna, którą trudno przecenić.
Tradycyjna architektura bezpieczeństwa USA na Bliskim Wschodzie przegrywa. Amerykańska marynarka wojenna prowadzi blokadę irańskich portów, przechwytując ponad 70 statków, ale to właśnie Chiny okazują się tym, kto negocjuje z Teheranem tranzyt. To upokarzający moment dla supermocarstwa militarnego, którego główny geopolityczny rywal czerpie maksymalne korzyści z konfliktu.
Gospodarki europejskie i azjatyckie, które nie mają takiego samego dostępu do Teheranu, przegrywają. Gdy Eneos i inni japońscy operatorzy muszą prowadzić oddzielne negocjacje w sprawie przepłynięcia każdego tankowca, chińskie statki płyną przez cieśninę stosunkowo bez przeszkód.
Czego media nie dopowiadają
Pierwszy nieoczywisty insight dotyczy mechanizmu interakcji między Pekinem, Teheranem a Waszyngtonem. Nie chodzi tylko o dyplomatyczne pośrednictwo, ale o ukształtowanie dwupoziomowego systemu żeglugi. Iran w istocie pobiera opłatę za przejście przez cieśninę, ale nie bezpośrednio. Źródła handlowe wskazują na istnienie „opłat administracyjnych” w wysokości 3-4 dolarów za baryłkę, które są przeprowadzane przez łańcuch firm słupów. Chińskie statki przepływające „bezpiecznym korytarzem” de facto płacą tę opłatę. USA przymykają na to oko w zamian za zobowiązanie Pekinu do niedopuszczenia do eskalacji nuklearnej. Tworzy się nieformalne trójstronne porozumienie, o którym żaden rząd nie powie publicznie.
Drugi punkt: chińskie statki stosują skomplikowane metody maskowania. Według Windward, od 19 kwietnia do 3 maja odnotowano 600% wzrost liczby statków stosujących taktyki oszustwa – wyłączanie transponderów, spoofing, fałszywe bandery. The New York Times przeanalizował trzy konkretne tankowce – Huge, Atomis i Salute Legend – które używają nietypowych tras, takich jak Cieśnina Lombok zamiast Malakka, aby zmniejszyć widoczność. Jednocześnie dowództwo amerykańskie faktycznie przyznaje, że statki przepływające poza irańskimi portami (np. przez ship-to-ship transfer w Zatoce Omańskiej) nie są uznawane za naruszające blokadę. To celowo pozostawiona luka.
Trzeci insight dotyczy Trumpa. Jego oświadczenie, że rozważa zniesienie sankcji wobec chińskich firm naftowych, to bezpośrednie przyznanie się do porażki strategii maksymalnej presji. Jeszcze w kwietniu sekretarz skarbu Scott Bessent oskarżał Chiny o „finansowanie terroryzmu” poprzez zakupy irańskiej ropy. Teraz Bessent cicho uczestniczy w negocjacjach dotyczących interakcji z osobami bliskimi irańskiemu kierownictwu. To zwrot o 180 stopni, który media opisują jako „elastyczność”, ale który w rzeczywistości jest kapitulacją przed rzeczywistością: bez Chin rozwiązanie kryzysu jest niemożliwe.
Prognoza: kolejne 30 i 90 dni
Kolejne 30 dni (do 16 czerwca). Spodziewam się, że Chiny i Iran uzgodnią rozszerzenie „bezpiecznego korytarza” dla statków pod określonymi banderami, w tym japońskimi i ewentualnie indyjskimi. Nie będzie to pełne otwarcie cieśniny – raczej rozszerzona wersja selektywnego dostępu. USA z kolei złagodzą reżim sankcyjny wobec poszczególnych chińskich firm, ale utrzymają ogólną blokadę irańskich portów jako dźwignię nacisku. Brent pozostanie w przedziale 105-112 dolarów, ponieważ rynek będzie wyceniał częściową, a nie pełną normalizację dostaw.
Kolejne 90 dni (do 16 sierpnia). Scenariusz bazowy (prawdopodobieństwo 55%): zawarte zostaje ramowe porozumienie USA-Iran przy chińskim pośrednictwie. Iran zgadza się na rozszerzony monitoring programu nuklearnego, USA znoszą część sankcji i łagodzą blokadę. Ormuz zostaje otwarty dla żeglugi handlowej, ale pod chińskim monitoringiem – Pekin de facto staje się gwarantem bezpieczeństwa cieśniny. Brent koryguje się do 95-100 dolarów.
Scenariusz negatywny (30%): Chiny przeceniają swój wpływ na Iran, negocjacje utykają, Trump wydaje rozkaz wznowienia ataków. Brent wzrasta do 120-125 dolarów. Scenariusz katastroficzny (15%): Iran i Chiny zawierają separatystyczne porozumienie z wyłączeniem USA – Teheran otwiera cieśninę tylko dla chińskich i niektórych azjatyckich statków w zamian za gwarancje bezpieczeństwa i inwestycje. To całkowicie podważa wpływy USA w Zatoce i tworzy precedens, w którym bezpieczeństwo regionalne jest zapewniane nie przez Waszyngton, ale przez Pekin. W tym przypadku premia geopolityczna w ropie pozostanie czynnikiem strukturalnym na lata, nawet przy formalnym otwarciu cieśniny.
— Editorial Team
